Door weer en wind

Het weer wordt bepaald door een aantal factoren. Temperatuur, neerslag, windsterkte, windrichting en zonneschijn zijn de belangrijkste. Als we één factor moeten kiezen die het meest bepalend kan zijn voor een toerlanglauftocht, is het wel de wind. In dit blog gaan we dieper op dit thema in, zodat je in staat bent om je een beeld te vormen van wat de temperatuur en windsnelheid in het weerbericht praktisch betekenen.

Windkracht en windsnelheid

gevoelstemperatuur chillfactor windsnelheid windkrachtDe meest gebruikte weer-app in Noorwegen en Zweden is het Noorse yr.no. Deze app geeft de windsnelheid aan in meter per seconde (m/s). Ook in de weerberichten die de Zweedse huttenwachten elke ochtend geven, wordt m/s gebruikt. Dit geldt ook voor de weerberichten die je opvraagt met een Garmin InReach. In Nederland zijn we gewend aan het vermelden van de windkracht op de schaal van Beaufort (“windkracht 5”). Windkracht en windsnelheid zijn verschillende manieren om hetzelfde uit te drukken. De schaal van Beaufort is geen lineaire schaal, het is dus niet zo dat een twee keer zo hoge windkracht een twee keer zo grote windsnelheid betekent. Om een wat intuïtiever beeld te geven van wat de windsnelheid in m/s betekent, hebben we in tabel 1 de m/s afgezet tegen onze vertrouwde windkrachtschaal. Ook vind je in deze tabel de veel gebruikte benaming van de windkracht (“matige wind”). Tenslotte beschrijven we voor elke windkracht wat het effect is van de wind in de winterse bergen.

Tabel 1: windsnelheid en windkracht

gevoelstemperatuur windchill windsnelheid windkrachtBedenk dat de wind harder waait naarmate je hoger komt (bergpassen!) en naarmate het terrein opener is (hoogvlaktes, meren en rivieren!). Een dal dat precies in de windrichting ligt, gaat fungeren als een “windtunnel”. Als de hut waar je verblijft op een laag punt ligt, verscholen in de berkenbossen, is je ervaring van de wind daar heel anders dan op een bergpas een paar kilometer verderop.

Uit bovenstaande tabel valt te leren dat je bij een windsnelheid van minder van 8 m/s (5 Bft) wellicht rekening moet houden met de wind, maar dat je tocht waarschijnlijk gewoon doorgang kan vinden. Bij snelheden tussen ca. 8 en 15 m/s (5-6 Bft) speelt de wind een serieuze rol. Dit zijn factoren die meespelen bij een beslissing om die dag al dan niet te vertrekken:

  • of je met de wind mee of tegen de wind in gaat;
  • of je een goed gemarkeerde route volgt of niet;
  • of je tocht aan de wind blootgestelde passages bevat;
  • of het sneeuwt of niet;
  • de ervaring van de groepsleden.

windchill gevoelstemperatuur windkracht windsnelheidAls de wind volgens het weerbericht in de loop van de dag sterk aantrekt of afzwakt, kun je er voor kiezen heel vroeg dan wel veel later dan gebruikelijk op pad te gaan. Bij windsnelheden boven de ca. 15 m/s (7 Bft) is de keuze om al dan niet te vertrekken, gemakkelijk: je kunt dan niet op pad. Kom je er onderweg achter dat je keuze te vertrekken niet verstandig was, keer dan om.

De windsnelheid is sterk bepalend voor de zwaarte en lengte van de tocht. Als je een windsnelheid van 8-15 m/s seconden tegen je hebt, kan een tocht aanzienlijk langer duren. Als je deze snelheid in de rug hebt, kan de duur van de tocht worden verkort. Op vlak of licht dalend terrein kun je met stevige meewind snelheden tot ca. 25 km/uur (7 m/s) bereiken. De wind kan je dan ook uit je evenwicht brengen. Bij hogere windsnelheden kan het lastiger zijn om met elkaar te communiceren. In combinatie met stuifsneeuw of sneeuwval kan de wind ook de oriëntatie bemoeilijken. Kortom; wind is een niet te onderschatten factor op je tocht.

Gevoelstemperatuur of chill factor

windchill windsnelheid windkracht gevoelstemperatuurDe temperatuur is van belang bij het inschatten hoe koud het buiten is, dus hoe je je tegen het weer moet beschermen. In Scandinavië wordt de temperatuur net als in Nederland uitgedrukt in graden Celcius (°C). De windsnelheid speelt echter een grote rol bij de mate van afkoeling die we ervaren, een verschijnsel waar we allemaal mee bekend zijn. Deze mate van afkoeling wordt cijfermatig uitgedrukt in gevoelstemperatuur. De veelgebruikte Engelse term chill factor betekent exact hetzelfde. De gevoelstemperatuur hangt af van de werkelijke temperatuur en de windsnelheid.

Er zijn verschillende methodes om de gevoelstemperatuur in °C te berekenen. Een veel gebruikte methode is de zgn. JAG/TI-methode. Hierbij wordt het warmteverlies uitgerekend van een stevig doorlopend mens, gekleed op de kou en met weinig of geen zon. Deze methode sluit daarom praktisch aan bij de beleving van de kou tijdens het toerlanglaufen. In tabel 2 staat de gevoelstemperatuur uitgerekend voor temperaturen en windsnelheden die we in de praktijk kunnen ervaren. Aan de hand van het weerbericht kun je eenvoudig de gevoelstemperatuur uit deze tabel aflezen.

Tabel 2: gevoelstemperatuur

windchill gevoelstemperatuur windkracht windsnelheidEr zijn in de tabel bepaalde zones te onderscheiden die met een blauwe kleuring zijn aangegeven. Houd jezelf en elkaar extra in de gaten in een van deze zones:

  • Onder -10°C: onderkoelingsverschijnselen zijn mogelijk na enkele uren bij inadequate kleding/gedrag.
  • Onder -15°C: na een uur zijn bevriezingsverschijnselen mogelijk bij inadequate kleding/gedrag.
  • Onder -20°C: na een half uur zijn eventueel bevriezingsverschijnselen al mogelijk. Extra bescherming tegen de wind is aan te bevelen.

Bescherm jezelf bij lage gevoelstemperatuur en stevige wind extra goed tegen die wind. Bedek elk stukje van je huid met een winddichte laag: regenpak met capuchon, schoenen, winddichte handschoenen, skibril, winddichte bivakmuts. Pauzeer uit de wind in een bothy of schuilhut.

Voor de blote huid (bv. gezicht) is de gevoelstemperatuur nog lager dan in tabel 2. Zorg voor extra bescherming van het gezicht tegen de wind in de blauwe zones (bv. met Dermatone skin protector, niet met vaseline).

gevoelstemperatuur chillfactor windkracht windsnelheidTijdens het langlaufen heb je zelf ook een snelheid. Ga je tegen de wind in, dan kun je je eigen snelheid bij die van de wind optellen en wordt de gevoelstemperatuur lager dan wanneer je stilstaat. Ga je met de wind mee, dan gaat de gevoelstemperatuur juist omhoog. Als je tegen de wind in gaat, kun je bovendien je (ontblote) gezicht veel minder adequaat beschermen tegen de wind dan wanneer je wind mee gaat (capuchon op). Harde wind komt meestal uit ruwweg westelijke richting. Plan een tocht daarom liefst van west naar oost, wind mee dus.

Natuurlijk is er ook nog de (positieve) invloed van de zon als deze schijnt. Daar is in de rekenmethode van tabel 2 geen rekening mee gehouden. Op de blote huid kan dit wel 10 graden gevoelstemperatuur schelen. Vallende sneeuw bij temperaturen rond 0 graden kan smelten op je kleding en je handschoenen doorweken als deze niet waterdicht zijn. Daarmee neemt de isolatiewaarde van je kleding af en krijg je het juist sneller koud.

Voor de wind

Vooraf, tijdens de planning van je tocht, kun je al rekening houden met het weer en de wind.

  • Vanaf ongeveer half maart worden de weersomstandigheden gematigder en stabieler: plan je tocht niet te vroeg.
  • Plan je tocht van het westen naar het oosten. Harde wind komt vaak ongeveer uit het westen.
  • Ga na wat voor kritische punten de geplande route bevat wat wind betreft (open vlaktes en meren, bergpassen). Bekijk de alternatieven.
  • Neem een bothy mee, zodat je beschut tegen de wind kunt pauzeren.
  • Overweeg een Garmin InReach mee te nemen als je niet regelmatig over actuele weerberichten kunt beschikken via je smartphone of een huttenwacht.

Conclusie

De wind kan een belangrijke factor zijn bij het maken van een toerlanglauftocht. Zorg dat je op de hoogte bent van de actuele weersvoorspelling. Wees in staat je een beeld te vormen van wat de temperatuur en windsnelheid in het weerbericht praktisch betekenen. Bij voorspelde harde wind maak je de volgende afwegingen:

  • Kun je de tocht veilig voortzetten?
  • Welke kleding trek je aan om je te beschermen?
  • Moet je jezelf en elkaar extra in de gaten houden met het oog op risico op onderkoeling of bevriezingsverschijnselen?

Bronnen

https://www.knmi.nl/kennis-en-datacentrum/uitleg/windschaal-van-beaufort

https://hjelp.yr.no/hc/no/articles/360002022134-Vindpiler-og-Beaufortskalaen

https://www.knmi.nl/kennis-en-datacentrum/uitleg/gevoelstemperatuur-windchill

https://nl.wikipedia.org/wiki/Gevoelstemperatuur

2 reacties op ‘Door weer en wind

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s